ลาป่วย ลากิจ ลาพักร้อน ต่างกันอย่างไร และแจ้งลาแบบไหนให้ราบรื่น
14 กันยายน 2569

หกโมงเช้า ตื่นมาพร้อมตัวร้อนจัด ปวดหัวจนลุกแทบไม่ไหว มือคว้าโทรศัพท์ขึ้นมาแล้วกลับนิ่งไป ต้องบอกหัวหน้าทางแชต โทร หรือกรอกในระบบของบริษัท ต้องแจ้งก่อนเวลาเข้างานแค่ไหน ต้องไปหาหมอเอาใบรับรองแพทย์ไหม และถ้าอาการดีขึ้นตอนบ่าย วันนี้จะนับเป็นลาครึ่งวันหรือเต็มวัน
คำถามเหล่านี้ตอบได้ง่ายขึ้นมาก ถ้ารู้ตั้งแต่วันแรกที่เริ่มงานว่าการลาแต่ละแบบใช้ในสถานการณ์ไหน และบริษัทกำหนดวิธีแจ้งไว้อย่างไร
ภาพรวมการลาแต่ละประเภท
ตารางนี้เป็นภาพรวมทั่วไปเท่านั้น จำนวนวัน เงื่อนไขค่าจ้าง และรายละเอียดอื่นๆ ขึ้นกับกฎหมายแรงงานฉบับปัจจุบัน สัญญาจ้าง และข้อบังคับของแต่ละบริษัท
| ประเภทการลา | ใช้เมื่อไร | แจ้งอย่างไร | เอกสารที่อาจต้องใช้ |
|---|---|---|---|
| ลาป่วย | เจ็บป่วยจนทำงานไม่ได้ ไปพบแพทย์ หรือพักฟื้น | แจ้งหัวหน้าโดยเร็วที่สุดตามช่องทางที่บริษัทกำหนด แล้วกรอกในระบบเมื่อทำได้ | ใบรับรองแพทย์ในกรณีที่บริษัทหรือกฎหมายกำหนด |
| ลากิจ | ธุระจำเป็นที่ต้องทำเองและเลือกวันไม่ได้ เช่น ติดต่อราชการ งานศพคนในครอบครัว | แจ้งล่วงหน้าเท่าที่ทำได้ พร้อมเหตุผลสั้นๆ | บางบริษัทอาจขอหลักฐานประกอบ |
| ลาพักร้อน | พักผ่อนตามสิทธิประจำปี เที่ยว หรือใช้เวลากับครอบครัว | ขอล่วงหน้าตามระยะที่บริษัทกำหนด และรออนุมัติก่อนวางแผน | ส่วนใหญ่ไม่ต้องใช้ เว้นแบบฟอร์มขอลา |
| ลาประเภทอื่น | ลาคลอด ลาอุปสมบท ลาทำหมัน ลาเพื่อเข้ารับการตรวจเลือกทหาร หรือลาฝึกอบรม | ตามขั้นตอนเฉพาะของแต่ละประเภทในข้อบังคับ | ขึ้นกับประเภทการลา |
ความต่างที่มักทำให้สับสน
ลาป่วยไม่ใช่วันหยุดสำรอง ลาป่วยมีไว้สำหรับวันที่ร่างกายทำงานไม่ไหวจริง การใช้ลาป่วยแทนวันพักผ่อนบ่อยๆ อาจกลายเป็นประเด็นวินัยได้ และเมื่อป่วยจริงแต่สิทธิ์ถูกใช้ไปแล้ว ก็จะเหลือทางเลือกน้อยลง
ลากิจไม่ใช่ลาพักร้อนที่ขอกะทันหัน ลากิจใช้กับธุระที่จำเป็นและหลีกเลี่ยงไม่ได้ ส่วนเรื่องที่วางแผนได้ เช่น ไปเที่ยว หรือไปงานแต่งเพื่อนที่รู้ล่วงหน้าหลายเดือน ควรใช้ลาพักร้อน บางบริษัทกำหนดชัดว่าเรื่องแบบไหนลากิจได้ ควรอ่านให้เข้าใจตั้งแต่แรก
ลาพักร้อนเป็นสิทธิ์ แต่ต้องวางแผนร่วมกับทีม สิทธิ์ลาพักร้อนเกิดขึ้นเมื่อทำงานครบตามเงื่อนไข แต่การเลือกวันมักต้องตกลงกับหัวหน้า เพื่อไม่ให้หลายคนในทีมลาพร้อมกันในช่วงงานหนัก วันลาที่ใช้ไม่หมดจะสะสมหรือเปลี่ยนเป็นอย่างอื่นได้หรือไม่ ขึ้นกับข้อตกลงของแต่ละที่ ซึ่งเป็นหนึ่งในเรื่องที่ควรถามให้ชัดก่อนลงชื่อในสัญญาจ้าง
การลาเพื่อดูแลคนในครอบครัว หลายบริษัทไม่มีประเภทการลานี้แยกไว้ คนที่ต้องพาพ่อแม่ไปหาหมอบ่อยๆ อาจต้องใช้ลากิจหรือลาพักร้อน หรือขอความยืดหยุ่นด้านเวลาแทน วิธีคุยเรื่องนี้กับหัวหน้ามีรายละเอียดในบทที่ว่าด้วยการดูแลพ่อแม่สูงวัยควบคู่กับงานประจำ
แจ้งลาอย่างไรให้ราบรื่น
ไม่ว่าจะลาแบบไหน หลักคือแจ้งเร็ว แจ้งถูกช่องทาง และมีหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษร
- ใช้ช่องทางที่บริษัทกำหนด ถ้ามีระบบลาออนไลน์ให้กรอกในระบบ การบอกหัวหน้าทางแชตอย่างเดียวอาจไม่ถูกบันทึกเป็นทางการ
- ลาป่วยกะทันหัน ส่งข้อความหรือโทรหาหัวหน้าก่อนเวลาเข้างาน บอกสั้นๆ ว่าป่วย จะไม่เข้างานวันนี้ มีงานด่วนอะไรที่ต้องฝากใคร และจะกรอกใบลาย้อนหลังตามขั้นตอน ไม่ต้องเล่าอาการละเอียด
- ลาที่รู้ล่วงหน้า ขอให้เร็วที่สุดเท่าที่ทำได้ และระบุวันให้ชัด
- เก็บหลักฐาน เช่น ภาพหน้าจอข้อความที่แจ้ง หรือเลขที่ใบลาในระบบ เผื่อมีปัญหาเรื่องการบันทึกภายหลัง
ตัวอย่างข้อความลาป่วยแบบสั้น: “เรียนพี่… วันนี้มีไข้สูง ขอลาป่วยหนึ่งวันครับ งานรายงานที่ต้องส่งพรุ่งนี้ไฟล์อยู่ในโฟลเดอร์ทีมแล้ว ถ้ามีอะไรด่วนฝากน้อง… ได้ครับ จะกรอกใบลาในระบบตามขั้นตอนครับ”
วางแผนงานก่อนลา
ลาพักร้อนที่ราบรื่นเริ่มตั้งแต่ก่อนวันลาหลายวัน
- ดูปฏิทินงานของทีมก่อนขอวัน เลี่ยงช่วงปิดงบหรือส่งงานใหญ่
- ทำรายการงานที่ค้างอยู่ สถานะ และใครดูแลแทนระหว่างลา
- ตั้งข้อความตอบกลับอัตโนมัติในอีเมล บอกวันกลับและคนที่ติดต่อแทน
- ตกลงกับหัวหน้าว่าเรื่องแบบไหนถือว่าด่วนพอจะติดต่อได้
ข้อสุดท้ายสำคัญมาก ถ้าไม่ตกลงไว้ก่อน วันลามักกลายเป็นวันทำงานจากที่อื่น เรื่องการตั้งขอบเขตไม่ให้แชตงานตามไปถึงวันพักจึงควรคิดไว้ตั้งแต่ตอนยื่นใบลา
วันลาที่ได้พักเต็มวันโดยไม่ต้องเปิดอีเมลเลย อาจเหมาะกับทะเลที่ไม่พลุกพล่าน อย่างชายหาดเงียบๆ แถบเจ้าหลาวและคุ้งวิมานของจันทบุรี ที่ได้นั่งฟังคลื่นโดยไม่มีเสียงแจ้งเตือนมาขัด
รายละเอียดเรื่องการลาของแต่ละที่ทำงานต่างกันได้มาก ควรเปิดอ่านข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงานของบริษัทตัวเองให้ครบสักรอบ และหากสงสัยว่าสิทธิ์ที่ได้รับถูกต้องตามกฎหมายหรือไม่ ให้ตรวจข้อมูลล่าสุดกับกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานโดยตรง